Minister Edukacji Narodowej DMW-AT-0301-26-4-07/06 Szanowni Państwo. Przekazuję w załączeniu projekt Rządowego programu rozwoju edukacji na obszarach wiejskich z uprzejmą prośbą o zgłoszenie uwag w możliwie najszybszym terminie. Jednocześnie uprzejmie informuję, iż brak odpowiedzi w terminie ustawowym pozwolę sobie uznać za akceptację projektu. Z poważaniem w/z Ministra: sekretarz stanu Mirosław Orzechowski.

 

MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ

Projekt -2006.07.25

I. Wprowadzenie

Przemiany społeczno-ekonomiczne, które miały miejsce w naszym kraju w ostatnich latach pogłębiły różnice występujące między miastem a wsią. Na obszarach wiejskich kumuluje się szereg zjawisk ograniczających rozwój jej mieszkańców, w tym ciągle jesz­cze niedostateczny poziom wykształcenia, niedostosowanie posiadanego przygotowania zawodowego do potrzeb występujących w danym regionie, niższe aspiracje życiowe, trudniejszy dostęp do rynku pracy, a w niektórych rejonach kraju także niższy standard życia mieszkańców wsi.

Aktualne uwarunkowania powodują że procesy decydujące o rozwoju społeczno-gospodarczym mają tendencję do koncentrowa­nia się w ośrodkach silniej zurbanizowanych, gdzie nie występują bariery dostępu do infrastruktury i gdzie wysoko wykwalifikowani pracownicy mają do niej powszechny dostęp i mogą z niej efektywnie korzystać. Zależności te decydują o tym, że tereny wiejskie mają gorsze perspektywy rozwojowe niż ośrodki miejskie.

Na sytuację gospodarczą i perspektywy rozwoju obszarów wiejskich mają wpływ także różne uwarunkowania wynikające z ogólnie niskiego poziomu gospodarczego, dużych odległości i znacznych trudności w dostępie do infrastruktury społecznej, edukacyjnej i kulturalnej. Występujące w tym zakresie dysproporcje pomiędzy miastem a wsią decydują o mniejszej atrakcyjności obszarów wiejskich, a tym samym stanowią źródło występowania barier dalszego ich rozwoju.

Posiadane przez mieszkańców obszarów wiejskich kwalifikacje, niekiedy ich brak, stanowią jedną z ważniejszych barier do prze­zwyciężania bezrobocia i ożywienia gospodarczego obszarów wiejskich. Osoby o niższym poziomie wykształcenia są mniej mobil­ne zawodowo i jednocześnie nie przejawiają aktywności w celu uzyskania pożądanych na rynku pracy kwalifikacji. U podstaw tego zjawiska leży zazwyczaj brak motywacji do dalszego kształcenia, jak również brak środków na dalsze kształcenie.

Na gorszy start i mniejsze szanse edukacyjne dzieci wiejskich wpływa szereg barier związanych z funkcjonowaniem systemu oświatowego na wsi (np. ograniczenie dostępu do poradnictwa wspomagającego rozwój zdrowotny i edukacyjny najmłodszych dzieci, ograniczenie dostępu do przedszkoli, większe niż w miastach zróżnicowanie poziomu kwalifikacji nauczycieli, gorsza oferta edukacyjna szkolnictwa ponadgimnazjalnego, mniejsze możliwości kształcenia ustawicznego dorosłych), a także konieczność za­spokajania specyficznych potrzeb występujących w tym środowisku (np. w okresie intensywnych prac polowych), pokonywania ba­rier związanych z sytuacją materialną rodzin wiejskich oraz ich aspiracjami edukacyjnymi. Również infrastruktura edukacyjna, spo­łeczna i kulturalna na wsi jest niedoinwestowana oraz niedostosowana do lokalnych potrzeb. W Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzone są prace nad opracowaniem Programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013, w ramach którego przewi­dziane jest Działanie 3.3 Odnowa i rozwój wsi. Jego celem jest stworzenie warunków dla rozwoju społeczno-ekonomicznego obsza­rów wiejskich i aktywizacja ludności wiejskiej poprzez:¹

-  podniesienie jakości życia i pracy na wsi,

-  wzrost atrakcyjności turystycznej i inwestycyjnej obszarów wiejskich,

-  zaspokojenie potrzeb społecznych i kulturalnych mieszkańców wsi,

-  kultywowanie tożsamości społeczności wiejskiej, zachowanie dziedzictwa kulturowego i specyfiki obszarów wiejskich,

-  promocję obszarów wiejskich.

W Polsce notuje się jedne z najniższych wśród krajów OECD i UE wskaźników upowszechnienia wychowania przedszkolnego, a także uczestnictwa w formach kształcenia ustawicznego dorosłych. Ponadto, wycinkowe analizy dotyczące prywatnych nakładów na edukację, wskazują na korelację statusu materialnego rodziny z inwestowaniem w edukację na początkowych jej etapach. Ludzie bardziej majętni częściej inwestują w edukację na etapie wcześniejszym, niż rodzice ubożsi.

¹ Program rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi - projekt W-04/III/06, s.106-109.

Dodatkowo, czynniki decydujące o rozwoju społecznym skoncentrowane są w miastach, gdzie nie występują bariery dostępu do infrastruktury oświatowej², kulturalnej i społecznej. W ośrodkach tych ludzie mogą efektywnie korzystać z bogatych zasobów na­ukowych, kulturalnych oraz obiektów sportowych. Mechanizmy te determinują gorszą perspektywę rozwojową ośrodków wiejskich, w stosunku do atrakcyjnych i dobrze wyposażonych ośrodków miejskich.

Rozwiązanie tych problemów wymaga efektywnej, wielopłaszczyznowej współpracy ponad podziałami: władz rządowych, samo­rządu wszystkich szczebli, organizacji pozarządowych, środowisk lokalnych, rodziców, nauczycieli, wolontariuszy, naukowców i ludzi biznesu - całego społeczeństwa. Nowe warunki do tej współpracy tworzy integracja z Unią Europejską i dostępność ogrom­nych środków finansowych. Aby mogły one być jak najlepiej wykorzystane niezbędne jest opracowanie spójnego planu działania. Podkreślenia wymaga fakt, iż przewidziane w programie kierunki działania są spójne z kierunkami wsparcia istotnym dla rozwoju obszarów wiejskich przewidzianymi w Krajowym Planie Strategicznym Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i są ich uzupełnieniem oraz uszczegółowieniem.³

Celem Programu Rozwoju Edukacji na Obszarach Wiejskich jest eliminowanie barier w dostępie ludności wiejskiej do pełnej oferty edukacyjnej, kulturalnej, informacyjnej i sportowej, co w przyszłości powinno zmniejszyć różnice między miastem a wsią oraz ukształtowanie społeczeństwa otwartego na nieustanny rozwój i podnoszenie kwalifikacji. Program Rozwoju Edukacji na Obszarach Wiejskich realizuje założenia zawarte w rządowym programie „Solidarne Państwo".

²  Dostęp do placówek oświatowych: szkoły podstawowe (ogółem 13 995, miasto 3 885, wieś 10 110), gimnazja (ogółem 6 171, miasto 2 983, wieś 3 188), licea ogólnokształ­
cące (ogółem 2 517, miasto 2 266, wieś 251), szkoły zawodowe i ogólnozawodowe (ogółem 7 456, miasto 6 418, wieś 1 038). Źródło: GUS Oświata i wychowanie w roku
szkolnym 2004/2005, Warszawa 2005.

³  Krajowy Plan Strategiczny Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi - projekt 03/2006.

II. Diagnoza stanu

Niski poziom kwalifikacji zawodowych osób zamieszkujących tereny wiejskie wraz z niskim rozwojem infrastrukturalnym polskiej wsi znacznie utrudnia procesy reorganizacyjne tego sektora gospodarki. W porównaniu z innymi państwami UE Polska charaktery­zuje się najwyższym udziałem ludności pracującej w rolnictwie. W 2002 r. (według danych Narodowego Spisu Powszechnego) w rolnictwie pracowało 19 procent ogółu pracujących w Polsce, wytwarzając jedynie 3,1 procent wartości dodanej brutto. W konse­kwencji dochody gospodarstw domowych rolników kształtują się na poziomie znacznie niższym w porównaniu z dochodami gospo­darstw pracowniczych. Główną barierą dla dalszych, bardziej dynamicznych przekształceń na wsi wydaje się być trudna sytuacja na rynku pracy w kraju, która w połączeniu z relatywnie niskimi kwalifikacjami ludności rolniczej utrudnia jej podejmowanie zatrud­nienia poza rolnictwem⁴.

Istotnym czynnikiem różnicującym strukturę ludności według poziomu wykształcenia jest miejsce zamieszkania. Ludność zamiesz­kująca obszary wiejskie charakteryzuje się niższym poziomem wykształcenia, niż ludność miast. Według danych zebranych pod­czas Narodowego Spisu Powszechnego⁵ ludność zamieszkująca wieś najczęściej posiadała wykształcenie podstawowe i niższe 43,3% (w mieście 23,7%), następnie zasadnicze 29,2% (w mieście 21,1%), średnie 22,4% (w mieście 38,6%), natomiast wyższe jedynie 4,3% (w mieście 13,7%) ogółu mieszkańców.⁶

W roku 2004 wskaźniki te nieznacznie poprawiły się: wykształcenie podstawowe posiadało 31,9% mieszkańców wsi(w mieście 23,0%), zasadnicze i średnie zawodowe 29,4% (w mieście 23,3%), średnie i policealne 24,5% (w mieście 33,0%), gimnazjalne 5,8% (w mieście 5,1%), wyższe 5,4% (w mieście 13,0%)⁷. Jak widać zmiany te przebiegają bardzo wolno.

⁴  Zatrudnienie w Polsce 2005, MGiP, 2005.

⁵  Narodowy Spis Powszechny 2002, GUS, Warszawa 2002.

⁶  ibid.

¹ Rocznik Demograficzny 2005, GUS, Warszawa 2005.

Poziom wykształcenia znacząco wpływa na możliwość zatrudnienia oraz aktywnego poszukiwania pracy. Zarówno w krajach Unii Europejskiej jak i w Polsce, osoby z niskim poziomem kwalifikacji zawodowych (określanych w znacznej mierze poprzez poziom wykształcenia) mają zazwyczaj największe trudności ze znalezieniem i utrzymaniem pracy. Według danych Ministerstwa Polityki Społecznej z 2004 roku stopa bezrobocia wśród osób do 25 roku życia wynosiła blisko 46%.⁸ Biorąc pod uwagę poziom wykształ­cenia bezrobotnych osoby z wykształceniem wyższym stanowiły 7,1%, średnim zawodowym 18,6%, średnim ogólnokształcącym 22,8%, zasadniczym zawodowym 25,3%, podstawowym i gimnazjalnym 25,3%. Powyższe dane wskazują iż wyższy poziom wy­kształcenia umożliwia sprawniejsze funkcjonowanie w społeczeństwie, w tym aktywne poszukiwanie i podejmowanie pracy, oraz wyzwala chęci i umiejętności zawodowego przekwalifikowania się.

Jedną z najważniejszych form wyrównujących szanse edukacyjne dzieci jest edukacja przedszkolna. W roku szkolnym 2003/2004 wychowaniem przedszkolnym objętych było 52,3% dzieci mieszkających w mieście i tylko 16,7% dzieci wiejskich.⁹ W 2005/2006 roku wychowaniem przedszkolnym objętych jest wciąż zaledwie 17% dzieci na wsi.¹⁰ W roku szkolnym 2005/2006 liczba przed­szkoli ogółem wynosiła 7 738, w tym 2 584 na wsi, zaś przedszkoli publicznych odpowiednio 6 775 i 2392.¹¹

Narodowy Program Stypendialny, Warszawa 2004.

⁹  Na podstawie danych Centrum Informatycznego MEN.

¹⁰     ibid.

¹¹     Razem przedszkola publiczne i niepubliczne - na podstawie danych opracowanych w Centrum Informatycznym MEN.

Sytuację na wsi, w pewnym zakresie, poprawia duża liczba oddziałów przedszkolnych usytuowanych przy szkołach podstawowych lub filialnych - jest ich aż 7 759, ale korzystają z nich głównie 6-latki w ramach rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego. Ogólna licz­ba dzieci uczęszczających do przedszkoli wynosiła w skali całego kraju 839 996 w tym zaledwie 249 632 dzieci wiejskich (w tym w przedszkolach publicznych 119 238).¹² Dane te wskazują na znaczne dysproporcje w upowszechnieniu edukacji przedszkolnej mię­dzy miastem a wsią. Sytuacja to uwarunkowana jest m.in. strukturą zatrudnienia ludności. Ze względu na charakter swojej pracy rodzice zamieszkujący na wsi mają większą możliwość łączenia opieki nad dziećmi z pracą w gospodarstwie. Baza materialna przedszkoli na wsi jest stosunkowo uboga - jej podstawą są najczęściej wydzielone pomieszczenia przy szkołach podstawowych lub inne adaptowane obiekty. Może to stanowić barierę dla upowszechniania wychowania przedszkolnego na wsi. Do niskiego po­ziomu upowszechnienia przedszkoli wiejskich przyczyniają się przede wszystkim wysokie koszty ich utrzymania, co w konsekwencji prowadzi często do ich likwidacji, oraz niedocenianie roli przedszkola w procesie edukacyjnym.

Według raportu UNICEF opublikowanego w 2005 r. przygotowanie przedszkolne daje podstawę do nabywania umiejętności na wyższych szczeblach edukacji oraz w znaczący sposób zwiększa szanse edukacyjne dzieci. Dodatkowo, wychowanie przedszkolne wywiera pozytywny wpływ na rozwój społeczny dziecka oraz umiejętność zawierania kontaktów w grupie rówieśniczej.¹³

Większe trudności w dostępie do edukacji doświadczane przez młodzież wiejską w połączeniu z niższymi aspiracjami skutkują znacznie niższą liczbą studentów rekrutujących się z obszarów wiejskich. Z raportu Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego UW¹⁴ wynika, iż 75 % badanych studentów przed rozpoczęciem studiów mieszkało w miastach, jedynie 23 % na wsi. Ponadto młodzi ludzie ze środowisk o relatywnie niskim poziomie wykształcenia (dotyczy to w dużym stopniu wsi) podejmują trud­niejszą i mniej efektywną drogę osiągnięcia wyższych kwalifikacji. Częściej trafiają na studia niestacjonarne niż stacjonarne, chęt­niej podejmują studia pierwszego stopnia niż jednolite studia magisterskie, mają mniejsze szanse na podjęcie studiów w tradycyj­nych, dużych ośrodkach akademickich.

¹²     Dane z roku szkolnego 2005/2006 - na podstawie danych opracowanych w Centrum Informatycznym MEN.

¹³     Progressfor Children, UNICEF, New York 2005.

¹⁴     Raport z badania wśród studentów na zlecenie MEN „Dostępność wyższego wykształcenia - materialne i społeczne uwarunkowania. Centrum Badań Polityki Narodowej i
Szkolnictwa Wyższego UW, Warszawa, wrzesień 2000, s. 9-13.

Aspiracje edukacyjne są kolejnym czynnikiem ukazującym różnice między mieszkańcami miast i wsi. Szczególnie widoczne jest to u osób powyżej 20 roku życia. W grupie wiekowej 20-24 lata 51% mieszkańców wsi wykazuje chęć kontynuowania nauki. Pomimo, iż wskaźnik ten wzrósł o 12% w stosunku do roku 2003, w dalszym ciągu widoczna jest znaczna różnica w poziomie aspiracji edu­kacyjnych pomiędzy mieszkańcami wsi, a ich rówieśnikami z miasta. Dysproporcje terytorialne uwypuklają się szczególnie w grupie wiekowej 25-29 lat.¹⁵ Wśród ludności wiejskiej w tym wieku jedynie 9% deklaruje chęć kontynuowania nauki (dla porównania w mieście 25%). Wskaźniki te wskazują na konieczność podnoszenia kwalifikacji zawodowych ludności wiejskiej w wieku do 30 lat, gdyż ludzie ci mają przed sobą jeszcze przynajmniej 25 lat aktywności zawodowej. Dodatkowo, wyniki Diagnozy Społecznej wska­zują na niewłaściwą alokację środków przeznaczonych na szkolenie bezrobotnych (środki te przeznaczane są głównie dla miesz­kańców miast).¹⁶

Istotnym elementem przygotowania do życia w społeczeństwie jest kultura. W dostępie do dóbr kultury również występują znaczne różnice pomiędzy miastem a wsią. Jak wskazują badania socjologiczne, poziom wykształcenia wyznacza w zasadniczy sposób po­ziom uczestnictwa w kulturze - im wyższy poziom wykształcenia, tym wyższe kompetencje w zakresie rozumienia wytworów kultury i ich oceny oraz częstsze potrzeby czynnego udziału w kulturze. Powiększają się nierówności w dostępie do kultury między mia­stem a obszarami wiejskimi. Przyczyn tego zjawiska należy upatrywać w niewystarczających środkach finansowych na prowadze­nie działalności i w niedorozwoju lokalnej infrastruktury kulturalnej. Systematycznie zmniejsza się liczba bibliotek gminnych, punk­tów bibliotecznych, domów kultury, klubów i świetlic oraz kin.¹⁷ Jak wskazują wyniki Diagnozy Społecznej w latach 2000-2005

¹⁵     Diagnoza Społeczna 2005, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania, Warszawa 2006.

¹⁶     ibid.

¹⁷     ibid.

wśród Polaków zanotowano znaczny spadek korzystania z dóbr kultury (rezygnacja z zakupu książek, prasy, wyjść do teatru, kina itp.). Główną przyczyną tego zjawiska były nie tylko ograniczenia finansowe gospodarstw domowych (w 2005 r. wśród gospodarstw wiejskich aż 37% zrezygnowało z zakupu prasy¹⁸), ale także utrudniony dostęp do placówek kultury.

Alarmujące są wyniki badań dotyczące wielkości księgozbiorów w gospodarstwach wiejskich. Niespełna 11% posiada ponad 100 książek, 16,6% nie posiada książek w ogóle, zaś 50% posiada zbiór nieprzekraczający 50 woluminów.¹⁹ W 2005 roku, aż w 7% wiejskich gospodarstw domowych nie było osobnego miejsca do nauki dla dzieci, co znacznie obniżało ich szanse edukacyjne.²⁰

Kolejnym czynnikiem różnicującym szanse edukacyjne mieszkańców miast i wsi jest dostęp do nowoczesnych technologii informa­cyjnych: komputera, internetu, multimedialnych pomocy naukowych. Z komputerów korzysta 60% mieszkańców miast oraz zaled­wie 30% osób zamieszkujących wieś. Podobnie, ponad dwukrotną różnicę obserwuje się w dostępie do internetu. Korzysta z niego jedynie 20% mieszkańców wsi (w mieście 45%).²¹

Młodzi ludzie ze środowisk wiejskich nie tylko znacznie rzadziej korzystają z nowoczesnych technologii informacyjnych - równie rzadko podejmują decyzję o wyjeździe z miejsca zamieszkania w celu poszukiwania pracy.²² Można wyciągnąć z tego wniosek, iż osoby pochodzące z terenów wiejskich mają większe problemy, niż mieszkańcy miast, związane z komunikacją społeczną oraz ad­aptacją w nowym miejscu.

 

Diagnoza Społeczna 2005 (...), op. cit. ibid.

Przedstawione dane wskazują na konieczność podjęcia szerokich interdyscyplinarnych działań mających na celu rozwój edukacji na wsi i obszarach wiejskich. Dzięki realizacji założeń zawartych w Programie Rozwoju Edukacji na Obszarach Wiejskich miesz­kańcy wsi będą mieli szansę na konkurowanie, bez kompleksów, na krajowym oraz zagranicznych rynkach pracy, a także reprezen­towanie Polski na arenie międzynarodowej.

III. Cele programu rozwoju edukacji na obszarach wiejskich

Cel strategiczny: Rozwój edukacji na wsi i obszarach wiejskich - podniesienie jakości i poziomu wykształcenia mieszkań­ców wsi i obszarów wiejskich.

Celami operacyjnymi są:

-         wspieranie rozwoju najmłodszych dzieci,

-         upowszechnianie wychowania przedszkolnego,

-         poprawa jakości procesu kształcenia - podniesienie poziomu wiedzy i umiejętności absolwentów szkół,

-         podniesienie kompetencji nauczycieli,

-         rozszerzenie oferty edukacyjnej dla osób dorosłych i wspieranie kształcenia ustawicznego - uczenie się przez całe życie,

-         aktywizowanie środowisk wiejskich do podejmowania działań o charakterze edukacyjnym, społecznym i kulturalnym,

-         przygotowanie do funkcjonowania w gospodarce rynkowej,

-         dążenie do efektywniejszego wykorzystania bazy szkolnej na obszarach wiejskich.

IV. Charakterystyka działań, odpowiedzialni za realizację, czas realizacji i źródła finansowania

Cel strategiczny osiągnięty zostanie przez następujące działania priorytetowe:

Priorytet 1

Eliminowanie barier utrudniających uczniom przechodzenie na wyższe poziomy edukacji.

W ramach priorytetu 1 realizowane będą poniższe działania:

 

LP	Działania	Jednostka koordy­nująca - odpowie­dzialna za realizacje poszczególnych działań, Jednostka współpra­cująca	Czas realizacji	Finansowanie
Działanie 1.1	Rozwój poradnictwa oraz alternatywnych form opieki nad dziećmi w wieku 0-5 lat.
1.1.1.	Rozwijanie poradnictwa, w tym rodzinnego, mającego na celu wspieranie rozwoju najmłodszych dzieci.	MEN, MZ, jst, woje­wodowie	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, budżet jst.
1.1.2	Organizowanie alternatywnych form opieki nad małym dzieckiem do lat 3.	MZJst	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, budżet jst.
1.1.3	Organizowanie Ognisk przedszkolnych i innych alterna­tywnych form wychowania przedszkolnego.	MEN, jst, wojewodo­wie	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, budżet jst.
Działanie 1.2	Opracowanie i wdrożenie programów wsparcia małych szkół funkcjonujących na terenach wiejskich z uwzględnieniem charak­teru formalno-prawnego (publiczny, niepubliczny).

1.2.1	Opracowanie i wdrożenie programów wsparcia małych wiejskich szkół prowadzonych przez JST oraz inne oso­by prawne i fizyczne.	MEN, MRR, jst, inne osoby   prawne   i   fi­zyczne, wojewodowie	2007-2013	Budżet państwa, budżet jst, EFS PO KL
1.2.2	Wsparcie merytoryczne i metodyczne nauczycieli.	MEN, wojewodowie	2007-2013	Budżet państwa
1.2.3	Zaktywizowanie rodziców do działania na rzecz szkoły.	MEN, MKiDN, MPiPS, wojewodowie	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL
Działanie 1.3	Program stypendialny dla uczniów ipochodzących z obszarów wiejskich.
1.3.1	Stworzenie programów rządowych wyrównujących szan­se edukacyjne uczniów z terenów wiejskich.	MEN, wojewodowie	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, ZPORR
1.3.2	Program systemów stypendialnych dla uczniów podej­mujących naukę na wyższych poziomach edukacji.	MEN, MRiRW, woje­wodowie	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, ZPORR
1.3.3	„Rządowy program wyrównywania szans edukacyjnych uczniów pochodzących z  rodzin  byłych  pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej na lata 2006-2008".	MEN, wojewodowie	2007-2008	Budżet państwa
Działanie 1.4	Upowszechnienie różnych form pomocy psychologiczno- pedagogicznej, w tym poradnictwa zawodowego, dla uczniów z ob­szarów wiejskich.
1.4.1	Udoskonalenie  pomocy  psychologiczno-pedagogicznej w szkołach wiejskich (terapia pedagogiczna, zajęcia lo­gopedyczne, psychologiczne, terapeutyczne).	MEN, wojewodowie	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL,
1.4.2	Stworzenie filii poradni psychologiczno-pedagogiczych w gminach, w celu zwiększenia dostępności usług świad­czonych przez poradnie.	MEN, jst, wojewodo­wie	2008-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, budżet jst.
1.4.3	Tworzenie w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach punktów konsultacyjnych w celu wspierania rodziców i ich dzieci oraz nauczycieli w zakresie pomocy	MEN, jst, wojewodo­wie	2007-2013	Budżet państwa, budżet jst.

	psychologiczno-pedagogicznej.
1.4.4	Rozwój poradnictwa zawodowego dla uczniów z obsza­rów wiejskich poprzez zwiększenie zatrudnienia dorad­ców zawodowych w różnych typach szkół, ze szczegól­nym uwzględnieniem gimnazjów.	MEN, jst, wojewodo­wie	2007-2013	Budżet      państwa, budżet jst.
1.4.5	Zakup nowoczesnego oprogramowania komputerowego do gabinetów logopedycznych i pedagogicznych.	MEN	2008-2013	Budżet      państwa, EFS PO KL,
1.4.6	Nadanie uprawnień na wydawanie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego oraz orzeczeń o potrzebie indy­widualnego nauczania dzieci niewidomych i słabowidzą-cych, dzieci niesłyszących i słabosłyszących oraz dzieci z autyzmem, w tym publicznym poradniom psycholo-giczno-pedagogicznym, które ich nie posiadają.	MEN, jst, wojewodo­wie	2007-2013	Budżet      państwa, budżet jst.
1.4.7	Rozwój Szkolnych Ośrodków Karier.	MEN,   MPiPS,  woje­wodowie	2007-2013	Budżet państwa
Działanie 1.5	Aktywizacja absolwentów szkół, którzy pochodzą ze wsi i obszarów wiejskich w zakresie poszukiwania pracy oraz stworzenie im warunków do przekwalifikowania się.
1.5.1	Wprowadzenie do szkół programów przygotowujących do wejścia na rynek pracy.	MPiPS, MEN, jst	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, ZPORR, budżet jst.
1.5.2	Organizowanie  szkoleń  z  przedstawicielami  Urzędów Pracy (uzyskanie informacji o funkcjonowaniu urzędu, ofertach  pracy,  sposobach  szukania pracy,  możliwo­ściach przekwalifikowania się, kursach i szkoleniach).	MPiPS, jst	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, ZPORR, budżet jst.
1.5.3	Organizowanie szkoleń w zakresie przygotowania do prowadzenia własnej działalności gospodarczej.	MPiPS, jst	2007-2013	Budżet państwa, EFS PO KL, ZPORR, budżet jst.
1.5.4	Upowszechnianie „dobrych praktyk" w zakresie przed­siębiorczości.